پثشينةی نةورؤز:

بنمای پةيدا بوونی نةورؤز به جوانی دةر نةکةوتوه به لام له لا پةره کؤنةکانی تاريخ دا باس لةوه دةکةن که جمشيد، کوروش، زرتشت و ...... نةورؤزيان بةرز را گرتوه نةک نةوروؤزيان دامةزراندوه. ابوريحان بيرونی دةلیت: «آن روز كه روز تازه ای بود جمشید عید گرفت؛ اگر چه پیش از آن هم نوروز بزرگ و معظم بود.»(www.tabyan.net)

بةلام برواییکي،تر زؤر بةر له کوروش و جمشيد و ...... باس لةوة دةکا که دوای شؤرشی کاوةي ئاسنگةر و سةرکةوتنی به سةر زةححاک دا بؤ راگه ياندنی ئةم دةسکةوته گةوره لة سةر گردة بةرزةکان ئاگريان کردةوه. ئةم رووداوه گةوره ریکةوت بووه لةگةل اول رؤژی بةهار. هةر بؤية لةو کاتةوة تا ئیستا اول رؤژي بةهار به هةر دوو بؤنةکةوة بةرز راگيراوه.

)در باورهاي قديم مردم كردستان، نوروز تنها پايان يافتن فصل سرد و آغاز سال نو نيست، بلكه بعضي ها براين باورند، اين شور شادي مردم به مناسبت پيروزي 'كاوه آهنگر' و برافراشته شدن درفش كاوياني در اين سرزمين و نابودي 'ضحاك' پادشاه ظالم و ستمگر است.( سایت آفتاب

هؤکاری ئاگر کردنةوه له نةورؤزدا:

زؤرکةس ئیستاش دةلین ئاگری نةورؤز پاش ماوةی ئايينی ئاگر پةرةستيه که زةمانی ئايينی ئةم ناوچه نووه.

راسته. ئاگر پةرةستی زةمانی ئايينی ئةم ناوچه بووه، بةلام چؤن ئةو کات وةکوو ئیستا ئامرازةکانی راگةياندن نةبووه بؤ راگةياندنی هةر رووداویکی دياری کراوو گرينگ وةکوو نةورؤز له سةر گرده بةرزةکان ئاگريان ده کردةوه. چؤن به بير و بروای خةلکی ئةوکاته سةرچاوةی رووناکي بووه نه هیزی سةرةکی و دةسةلات داری دؤنيا.

جا دوای اولين ئاگر له سةر کیو شار به شار و دی به دی له سةر بةرزاييةکان ئاگريان کردوةتةوةو بةم شیوةیه تةواوی ناوچه و شارةکان زانيويانه که ئةمرؤ نةورؤزه و شادی هاتنی بةهار کةوتؤته دليان.

بةلام ئیستا که ئامیری راگةياندن هةيه ئيدی کةس بؤ هاتنی نةورؤز چاوی له سةرکیوان نيه. بةلام ئاگرةکةيان هةر هیشتؤتةوه و هاتؤته بةر دةرکی مالان هةر 2 يان 3 مال پیکةوة ئاگری نةورؤز دةکةنةوه شادی هاتنی بةهار دةگیرن.

نةورؤز و ئاگری نةورؤز له ئيسلام دا:

دوای هاتنی ئايينی پيرؤزی ئيسلام و مؤسؤلمان بوونی خةلکی ناوچه، بؤ راگةياندنی جیژنه ئايينيةکانيش هةر ئاگريان به کار هینا وةکوو رؤژی دةستپیکی رةمةزان، جیژنی رةمةزان و جیژنی قوربان و ......

بةم شیوةيه که هةرکات له لايةن مامؤستايانی ئايينی گةورةو به ناوبانگ ئةم رؤژانةيان رادةگةياند ئةوکات له سةر بةرزاييةکان ئاگريان دةکردةوه تا ناوچةکانی دةوروو بةر بزانن.

«آورده اند كه در زمان حضرت رسول (ص) در نوروز جامی سیمین كه پر از حلوا بود برای پیغمبر هدیه آوردند و آن حضرت پرسید كه این چیست؟ گفتند: كه امروز نوروز است. پرسید كه نوروز چیست؟ گفتند عید بزرگ ایرانیان. فرمود: آری، در این روز بود كه خداوند عسكره را زنده كرد. پرسیدند عسكره چیست؟ فرمود عسكره هزاران مردمی بودند كه از ترس مرگ ترك دیار كرده و سر به بیابان نهادند و خداوند به آنان گفت بمیرید و مردند. سپس آنان را زنده كرد وابرها را فرمود كه به آنان ببارند از این روست كه پاشیدن آب در این روز رسم شده. سپس از آن حلوا تناول كرد و جام را میان اصحاب خود قسمت كرده و گفت كاش هر روزی بر ما نوروز بود.»

ئايينةکانی نةورؤز له کؤردةواريدا:

1. هةلاوه مةلاوه:

مالی دیهاتی قةديم زياتر يةک نهؤم(طبقه) بوه و هةموويان پاليان پیکةوه داوه. لاوان و تازه لاوانی دیهات له کؤلاوکه یان رؤچنی ماله کانةوه پشتوینيان دةخسته خوارةوه بةم ئاهةنگه داوای نةورؤزانةيان دةکرد:(هةلاوه مةلاوه*کؤر و کچتان بیت به زاوه* شتیکمان بؤ بخةنه ناو تاوه) مالانيش به پیی توانا شتیکيان دةخسته ناو پشتوینةکةو هةليان دةکیشا

2. هیلکه شکینه:

لاوان و تازه لاوان هةر يةک له مالةوه هیلکةيان دةهیناو له شوینی دادةنيشتن بؤ هیلکه شکینه بةم شیوةيه که دو به دو هیلکةکانيان لیک دةدا هیلکةی هةر کةس بشکايه ئةوه دةی دؤراند و هیلکةی شکاو بؤ براوه دةبوو. بةلام بةم هیلکه گرانيةی ئیستا کی دةتوانیت هیلکه شکینه بکا؟

3. هیلکه رةنگ کردن:

چةند رؤژ بةر له هاتنی نةورؤز دايک يان دايةگةورةی مال به سةری مندالةکانی خؤيان يان به سةری مندالانی خزم و دراوسیکان هیلکةيآن دةکؤلاند و هةر کام له مندالان بؤ هاوةلانی خؤيان رةنگ دةکرد بؤيان دةبردن و به پیچةوانه له لايةن ئةوانيشةوه بؤيان دةهاتةوه و مندالان زؤر دليان بةم کاره خؤش بوو.

به داخةوة ئیستا زؤربةی ئةم داب و نةريتانه نةماون جا يان به هؤی گرانی کةل و پةل يان به هؤی دوور کةوتنةوةی خةلکی له يةکتر. داب و نةريتی زؤری ديکه هةن که يا من نايزانم يا له بيرم نين.

رضا سیامکی – مدیر مجتمع آموزش امام خمینی(ره) - تموغه