الگوی تدریس E5 (براساس ساخت گرایی )

مقدمه :

ازنظرطبقه بندی ، روش ساخت گرایی جزو روش های فعال و اکتشافی است که برتولید، کنترل و تعمیم دانش تأکید می کند.

در فرآیند تدریس ساخت گرایی معلم و همه ی امکانات تسهیل کننده هستند و جزو خدمات آموزشی به حساب می آید. بنابراین در این روش ، دانش آموز نقش اساسی را ایفا می کند .

هدف:

جستجوی فعالانه فراگیران ازطریق فعالیتهای گوناگون برای کشف راه حل ها ، مفاهیم اصول و قوانین ، یکی از اهداف مهم در این روش است . داشتن روحیه ی کاوشگری برای ایجاد سوال ، طراحی ، اجرا ، ابداع و بست آوردن جواب یکی از ویژگی های ساخت گرایی است .

این الگوی تدریس از پویاترین و کارآمدترین ، الگوهای تدریس است که در بسیاری از کلاس های دنیا با موفقیت درحال اجرا است .

مراحل اجرای الگوی تدریس حاضر در 5 مرحله برنامه ریزی و اجرا می شود .

1-درگیرکردن Engaging

2- کاوش Exploration

3- توصیف Explanation

4- شرح و بسط و گسترش Elaboration

5- ارزشیابی Examination

دلیل نام گذاری الگوی تدریس ساخت گرایی به الگوی E5 آغازشدن هرمرحله با حرف E است .

برای درک بهتر این الگوی تدریس ، درس حشرات از کتاب علوم چهارم ابتدایی براساس این 5 مرحله آموزش داده می شود .

مرحله اول - درگیر شدن :

در این مرحله برای جلب توجه کلاس به موضوع مورد آموزش و ایجاد هیجان و انگیزش در فراگیران طراحی شده است . یک سوال جالب ، یک داستان نیمه تمام ، یک عکس خوب ، ارایه یک فعالیت مناسب علمی و یا ... می تواند مورد استفاده معلم قرار گیرد . درآموزش درس حشرات معلم برای اجرای این مرحله می تواند درصورتی که امکانات محیطی اجازه می دهد به افراد گروه فرصتی بدهد تا در یک مدت زمان تعیین شده در محیط اطراف خود به دنبال جمع آوری حشرات باشند. بچه هایی که در پایان این مدت به کلاس باز می گردند هیجان زده و با انگیزه کافی آماده اند تا در ادامه کار با معلم همراه باشند . در صورتی که چنین امکانی دراختیارنباشد معلم می تواند با پیش بینی که از جلسه قبل انجام می دهد از هرگروه بخواهد تا یک نوع حشره با خود به کلاس بیاورند و در غیر این صورت می تواند تصاویر جالبی از انواع مختلف حشرات را با خود به کلاس بیاورند و یا حداقل از تصاویر کتاب استفاده کند.

مرحله دوم - کاوش :

در این مرحله که مطالعه بعد از انگیزه می باشد معلم ازگروه ها می خواهد تا به مشاهده ی حشرات بپردازند . در اینجا مشاهدات دانش آموزان از حشرات می تواند شامل مشاهده رفتار و اجرای ساختمان بدن حشرات باشد . همه ی گروه ها فعال و به جستجو و مطالعه مشغول هستند ، ضمن اینکه از وسایل ساده ای مانند ذره بین و ... نیز استفاده می کنند . در تمام لحظات گروه یادداشت برداری می کند . اطلاعات خود را از بدن حشره و رفتار آن یادداشت می کند .

  • پرواز می کند .
  • دو شاخک دارد
  • 6 پا دارد
  • .......................
  • ...................

در واقع ایجاد و تقویت هماهنگی مغز و دست درحین کسب تجربه از اهداف مهم این مرحله است . این مرحله به دانش آموزان در ایجاد یک قالب و چهارچوب فکری برای تشکیل مفاهیم جدید کمک می کند .

مرحله سوم : توصیف :

دراین مرحله معلم بایدرشته ی کار را به دست دانش آموزان بدهد.

دانش آموزان برای کار و فعالیت انجام شده توضیح منطقی و مستدل ارایه می دهند و به توصیف مشاهدات می پردازند بحث بین دانش آموزان آغازمی شود. بچه ها سعی می کنند از معلم سوال کنند ولی معلم پاسخ نمی دهد و تلاش می کند با توصیف، دانش آموزان به دنبال نام علمی حشره بگردند. شاگردان اطلاعاتی را به دست آورده اند. آنها حشرات را پیدا کرده اند، مشاهده ی دقیق انجام داده اند و مشاهدات خود را توصیف کرده اند. فقط نام های علمی را نمی دانند و معلم باید به عنوان یک راز آن را تا آخر برنامه نگه دارد .

مرحله چهارم : شرح و بسط :

بچه ها خوش حال هستند و چون با انگیزه کار را شروع کرده اند اطلاعات زیادی بدست آورده اند. آنها به کتابهای مختلف ، دایره المعارف نرم افزارهای کامپیوتری و ... مراجعه می کنند . معلم فقط به بچه ها راه جمع آوری اطلاعات را یاد می دهد و نشان می دهد که چگونه می توانند خودشان مشکلات را حل کنند. دراین مرحله مثال های اضافی و موارد بیشتری درباره مفاهیم اصلی درس ارایه می گردد و ازدانش آموزان خواسته می شود تا از آموخته ها و یادگیری های قبلی برای گسترش و بسط و تعمیم به دیگرمفاهیم استفاده کند.

وبه این ترتیب دراین مرحله معلم خوشحال است که خود حشره شناس نیست لیکن بچه ها را برای تلاش بیشتر و بررسی دقیق تر هدایت کرده است .

مرحله پنجم : ارزشیابی :

ارزشیابی مستمردرطول انجام فعالیت و ازمرحله اول آغازشده است . دراین مرحله برای ارزشیابی پایانی معلم می تواند از یک روش بسیار جالب استفاده کند به این صورت که از هر گروه بخواهد گزارش کاملی از رفتار، ساختمان و ... حشرات را توصیف کنند سپس گزارش را در اختیار گروه دیگر یا حتی کلاس دیگر قرار دهد تا براساس توصیفی که از حشره در گزارش شده شکل حشره را بکشند.

مسلم است که هرچه توصیف دقیق تر باشد نقاشی هم کامل تراست و مثلاً اگر در یک نقاشی ، حشره شاخک نداشته باشد یعنی توصیف کامل نبوده است حتی یک نوع خودارزیابی می تواند صورت گیرد و خود گروه براساس معیارهای تعیین شده از سوی معلم تشخیص خواهند داد که شکل کشیده شده تا چه حد کامل بوده است و این بستگی به انتظار معلم و نوع ارزشیابی دارد.

به طورکلی الگوی E5 درافزایش سواد علمی در درس علوم و ریاضی و دروس دیگر کاربرد دارد و بسیار موفق بوده است .

خانم غنچه ای معاون آموزگار قباغلو